ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ: ΔΥΣΑΝΕΞΙΑ ΣΤΗ ΓΛΟΥΤΕΝΗ

Ως κοιλιοκάκη ορίζεται η νόσος που προσβάλλει το εγγύς λεπτό έντερο μέσω αυξημένης ανοσολογικής απόκρισης στη γλουτένη του σιταριού, της σίκαλης και του κριθαριού σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα. Η κοιλιοκάκη χαρακτηρίζεται από μια λανθασμένη ανοσολογική απόκριση του πάσχοντος οργανισμού εναντίον της γλουτένης, που οδηγεί σε φλεγμονή του εντέρου και χαρακτηριστικές ιστοπαθολογικές βλάβες, εντοπισμένες κυρίως στο εγγύς λεπτό έντερο, όπως είναι η ατροφία των εντερικών λαχνών και η υπερπλασία των εντερικών κρυπτών. Είναι μία πολυπαραγοντική διαταραχή που οφείλεται τόσο σε γενετικούς, όσο και σε περιβαλλοντικούς παράγοντες. Σε τυπικές περιπτώσεις σχετίζεται με εκδηλώσεις εντερικής δυσαπορρόφησης, όπως χρόνια διάρροια, απώλεια βάρους, κοιλιακή διάταση, αναιμία και καθυστέρηση της ήβης. Παρόλα αυτά, πολλές περιπτώσεις δεν εμφανίζουν τυπικά κλινικά συμπτώματα. Ωστόσο, στους πάσχοντες που εκδηλώνουν τα συμπτώματα της νόσου, η υποχώρηση αυτών επιτυγχάνεται με αυστηρή δίαιτα ελεύθερης γλουτένης (ΔΕΓ).

Η αναφερόμενη επίπτωση και ο επιπολασμός της κοιλιοκάκης έχουν αυξηθεί θεαματικά μετά τη δεκαετία του ‘60 στις Η.Π.Α. και στην Ευρώπη. Αυτό οφείλεται κυρίως στην ευρεία χρήση της βιοψίας του λεπτού εντέρου, μέσω της οποίας ανευρίσκονται χαρακτηριστικές ιστολογικές αλλοιώσεις, ακόμα και στην υποκλινική μορφή της, αλλά και στις επίσης ευρέως χρησιμοποιούμενες νέες τεχνικές ορολογικής διάγνωσης της νόσου. Η αναλογία συχνότητας της νόσου με βάση το φύλο είναι γυναίκες/άνδρες 2:1. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο κίνδυνος εμφάνισης της διαταραχής είναι πολύ μεγαλύτερος στους συγγενείς πρώτου βαθμού (πάνω από 10%) από ότι στο γενικό πληθυσμό, λιγότερο στους συγγενείς δευτέρου βαθμού, στους ανθρώπους με διαβήτη και άλλα αυτοάνοσα νοσήματα, σύνδρομο Down και άλλες σχετιζόμενες διαταραχές (ανεπάρκεια IgA, οστεοπόρωση και στειρότητα). Πολύ σοβαρή κλινική εικόνα μπορεί να αναπτυχθεί κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή της λοχείας σε ποσοστό πάνω από 17% των ασθενών γυναικών.

Η κλινική εικόνα της κοιλιοκάκης περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα εκδηλώσεων. Για πολύ καιρό θεωρούνταν ένα παιδιατρικό σύνδρομο κατά το οποίο κυριαρχούσαν κλασικά εντερικά συμπτώματα. Παρόλα αυτά έπειτα από αρκετές μελέτες η ασθένεια έχει διαγνωστεί και σε μεγαλύτερα παιδιά και ενήλικες. Η ποικιλία της κλινικής εικόνας πιστεύεται πως έχει τόσο γενετική, όσο και ανοσολογική βάση. Η ηλικία εκδήλωσης, η έκταση του τραύματος του βλεννογόνου, οι διαιτητικές συνήθειες αλλά και το φύλο φαίνεται να επηρεάζουν την κλινική εκδήλωση της ασθένειας. Συνήθως, η νόσος εκδηλώνεται με την εμφάνιση διάρροιας και στεατόρροιας, που χαρακτηρίζονται από ογκώδη, δύσοσμα και επιπλέοντα στο νερό κόπρανα (παρουσία αερίων και λίπους). Η διάρροια συνοδεύεται από μετεωρισμό, βορβορυγμούς, και κοιλιακές κράμπες, ενώ σπανίως υπάρχει και κοιλιακό άλγος. Σε σύντομο χρονικό διάστημα από την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων της νόσου, επέρχεται σημαντική απώλεια βάρους. Υπάρχουν, όμως, ορισμένες περιπτώσεις στις οποίες η κοιλιοκάκη δε συνοδεύεται από θορυβώδη συμπτώματα (ασυμπτωματική μορφή της νόσου). Σε αυτές τις περιπτώσεις οι κενώσεις είναι μαλακές ή ακόμα και φυσιολογικές, ενώ κυριαρχούν το αίσθημα αδυναμίας, η ατονία και η μικρή απώλεια βάρους. Όμως, ακόμα και η ασυμπτωματική μορφή της νόσου μπορεί να εξελιχθεί στην ενεργό μορφή μετά από μεταβολικό stress ή χειρουργική επέμβαση στο ανώτερο πεπτικό σύστημα.

     Ανάλογα με τα χαρακτηριστικά κατά τη στιγμή της παρουσίασης μαζί με τις ιστολογικές και ανοσολογικές ανωμαλίες κατά τη στιγμή της διάγνωσης, η κοιλιοκάκη μπορεί να υποδιαιρεθεί στις ακόλουθες κλινικές μορφές.

Κλασική (τυπική) μορφή: Η έναρξη των συμπτωμάτων στην κλασική μορφή συνήθως συμβαίνει μεταξύ 6 και 18 μηνών και χαρακτηρίζεται από ατροφία των λαχνών και κλασικά συμπτώματα εντερικής δυσαπορρόφησης. Οι κυριότερες κλινικές εκδηλώσεις της μορφής αυτής είναι χρόνια διάρροια, καθυστέρηση στην ανάπτυξη, ανορεξία, κοιλιακή διάταση, μετεωρισμό και μυϊκή εξασθένηση. Η ανάπτυξη είναι συνήθως φυσιολογική κατά τη διάρκεια των πρώτων μηνών της ζωής. Μακροχρόνια όμως, ένα παιδί έχει μικρότερο ύψος από το φυσιολογικό για την ηλικία του, ενώ σε ακτινογραφίες των οστών είναι εμφανής η έλλειψη ασβεστίου. Συνήθως, τα συμπτώματα μειώνονται σε έκταση και συχνότητα κατά την εφηβική ηλικία, για να επανεμφανιστούν σε πολλές περιπτώσεις μετά την ενηλικίωση του πάσχοντος και αρχίζουν εντός εβδομάδων με λίγους μήνες μετά την εισαγωγή τροφών απογαλακτισμού που περιέχουν προλαμίνες. Σύντομα υπάρχει μια προοδευτική μείωση του σωματικού βάρους με μείωση του εκατοστημορίου του παιδιού για το βάρος.

Στην εξέταση τα παιδιά είναι συχνά χλωμά και αισθητά λεπτά με μια προεξέχουσα κοιλιά, μειωμένο υποδόριο λίπος και μειωμένη μυϊκή μάζα. Τα κόπρανα είναι χαρακτηριστικά χλωμά, χαλαρά, ογκώδη λόγω δυσαπορρόφησης του λίπους. Στα πολύ μικρά βρέφη με πρώιμη έναρξη των συμπτωμάτων μπορεί να υπάρχει οξεία διάρροια με αφυδάτωση και ανισορροπία ηλεκτρολυτών. Τα εργαστηριακά συμπτώματα της δυσαπορρόφησης περιλαμβάνουν αναιμία λόγω ανεπάρκειας σιδήρου, λευκωματίνη (υπαλβουναιμία), υπασβεστιαιμία, και ανεπάρκειες βιταμινών. Οι παθολογικές αλλαγές είναι πιο έντονες στο δωδεκαδάκτυλο και στην ανώτερη νήστιδα, αλλά η έκταση της βλάβης του βλεννογόνου είναι εξαιρετικά μεταβλητή και σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συμμετέχει το σύνολο του λεπτού εντέρου.

Άτυπη μορφή: Η άτυπη μορφή εμφανίζεται με δομικές ανωμαλίες του βλεννογόνου του λεπτού εντέρου και ελάχιστα εντερικά συμπτώματα. Ασθενείς με αυτό τον τύπο εμφανίζονται κατά κύριο λόγο με ποικίλες εξωεντερικές εκδηλώσεις και συμπτώματα που οφείλονται στη δυσαπορρόφηση, όπως ερπητοειδής δερματίτιδα, οστεοπόρωση, αναιμία, οδοντική υποπλασία της αδαμαντίνης και στειρότητα.  Όσο μεγαλύτερες είναι οι βλάβες στο επιθήλιο του λεπτού εντέρου, τόσο πιο έντονη είναι η δυσαπορρόφηση και τα συμπτώματα που αυτή προκαλεί. Επίσης, δεν είναι σπάνια η εμφάνιση περιφερικής νευροπάθειας, η οποία εκδηλώνεται με παραισθήσεις και αισθητικές ανωμαλίες, μυϊκής αδυναμίας λόγω απώλειας ηλεκτρολυτών με τα κόπρανα, νυκτερινής τύφλωσης επί σημαντικής έλλειψης βιταμίνης Α, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζονται ψυχιατρικές εκδηλώσεις, όπως απότομες εναλλαγές της διάθεσης, κατάθλιψη και ευερεθιστότητα.

Λανθάνουσα μορφή: Αυτές οι περιπτώσεις έχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν την τυπική μορφή κοιλιοκάκης αργότερα στη ζωή τους

Ασυμπτωματική (σιωπηλή) μορφή: Αυτή η μορφή χαρακτηρίζεται από την παρουσία ιστολογικών αλλαγών και πιθανώς περιορίζεται στο εγγύς έντερο. Οι περισσότερες περιπτώσεις σε αυτή την κατηγορία έχουν προσδιοριστεί μέσω των προγραμμάτων προσυμπτωματικού ελέγχου που περιλαμβάνουν φαινομενικά υγιή  άτομα. Ωστόσο, ένα πιο προσεκτικό κλινικό ιστορικό αποκαλύπτει συνήθως ότι πολλές από αυτές τις "σιωπηλές" περιπτώσεις επηρεάζονται πράγματι από την χαμηλής έντασης ασθένεια και συχνά σχετίζεται με μειωμένη ψυχοσωματική ευεξία. Κοινά ευρήματα περιλαμβάνουν έλλειψη σιδήρου, με ή χωρίς αναιμία, διαταραχές της συμπεριφοράς, όπως τάση για κατάθλιψη, ευερεθιστότητα, ή μειωμένη σχολική απόδοση στα παιδιά, μειωμένη σωματική ικανότητα, εύκολη κόπωση κατά τη διάρκεια της άσκησης και τέλος μειωμένη οστική πυκνότητα. Οι πιο κοινές αλλαγές περιλάμβαναν αυξημένο ρυθμό ανάπτυξης (βάρος και ύψος), αύξηση της όρεξης, βελτίωση της διάθεσης και της φυσικής και σχολικής επίδοσης. Τέλος, τα υφιστάμενα στοιχεία δείχνουν ότι τα άτομα με «σιωπηλή» κοιλιοκάκη είναι  σε κίνδυνο να αναπτύξουν τις ίδιες μακροχρόνιες επιπλοκές που αντιμετωπίζουν τα άτομα με τυπικά συμπτώματα.

Δεδομένης της ευρείας κλινικής εικόνας της κοιλιοκάκης, για τη σωστή διάγνωση είναι απαραίτητες ακριβείς ιστολογικές και ορολογικές εξετάσεις. Σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές που προτείνει η Ευρωπαϊκή Εταιρία Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας και Διατροφής ένα άτομο για να χαρακτηριστεί ότι πάσχει από κοιλιοκάκη πρέπει να πληρούνται τα ακόλουθα κριτήρια: α) να υπάρχει χαρακτηριστική, αλλά όχι ειδική, αλλοίωση του βλεννογόνου του λεπτού εντέρου, β) να υπάρχει δυσαπορρόφηση συστατικών της τροφής από το πάσχον τμήμα του εντέρου και γ) να υπάρχει άμεση βελτίωση της κλινικής εικόνας μετά από συμμόρφωση σε δίαιτα ελεύθερη γλουτένης. Η διάγνωση της κοιλιοκάκης επιτυγχάνεται με την ιστολογική εξέταση ιστοτεμαχιδίων που λαμβάνονται από το δωδεκαδάκτυλο κατά τη διάρκεια ενδοσκόπησης του ανωτέρου πεπτικού σωλήνα. Τα ιστολογικά χαρακτηριστικά της νόσου είναι η ατροφία των λαχνών του επιθηλίου, η κυτταρική υπερπλασία των κρυπτών και ο αυξημένος αριθμός ενδοεπιθηλιακών λεμφοκυττάρων. Η βράχυνση των λαχνών προκαλεί μείωση της απορροφητικής επιφάνειας του εντερικού βλεννογόνου, με αποτέλεσμα δυσαπορρόφηση και διάρροια.  Η ενδοσκόπηση, όμως, είναι μία επεμβατική τεχνική, στην οποία πολλοί ασθενείς αντιδρούν αρνητικά. Η ανάγκη για την εξεύρεση μίας μη επεμβατικής τεχνικής διάγνωσης της κοιλιοκάκης, η οποία θα παρέχει τη δυνατότητα για μαζικό έλεγχο πληθυσμιακών ομάδων, οδήγησε τους ερευνητές στην αναζήτηση δεικτών της νόσου στον ορό των ασθενών.

Ένας τέτοιος δείκτης είναι τα IgG και IgA αντιγλιαδινικά αντισώματα (αντι-GL-IgG, αντι-GL-IgA) (AGA). Ένας άλλος ορολογικός δείκτης της κοιλιοκάκης είναι το IgA αντίσωμα έναντι του ενδομυϊου (ΕΜΑ‐IgA), μια πρωτεΐνη του συνδετικού ιστού που βρίσκεται μεταξύ των μυϊκών ινών στο γαστρεντερικό σωλήνα των πρωτευόντων θηλαστικών. Η ανίχνευση των αντισωμάτων αυτών γίνεται με έμμεσο ανοσοφθορισμό. Η ανακάλυψη ότι το αυτοαντιγόνο για τα ενδομυϊκά αντισώματα είναι το ένζυμο ιστική τρανσγλουταμινάση έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη ενζυμικά συνδεδεμένων ανοσορροφητικών δοκιμασιών (t-TG). .Η ανίχνευση του ΕΜΑ-IgA έχει ευαισθησία και ειδικότητα πάνω από 90%, γι’ αυτό το λόγο η δοκιμή αυτή είναι αρκετά δημοφιλής τελευταία.Τέλος, άλλος ένας ορολογικός δείκτης που βασίζεται στον προσδιορισμό των αντισωμάτων αφορά τα αντισώματα της αντι-ακτίνης (ΑΑΑ).

 Χρησιμοποιώντας τους παραπάνω ορολογικούς δείκτες ως το πρώτο επίπεδο δοκιμής ελέγχου, έχει αποδειχθεί ότι η κοιλιοκάκη είναι πολύ πιο συνηθισμένη από ότι θεωρούνταν παλαιότερα σε διάφορες ομάδες, όπως παιδιά με κοντό ανάστημα ή διαβήτη τύπου Ι, καθώς και στον γενικό πληθυσμό.

Σήμερα η μόνη διαθέσιμη θεραπεία για την κοιλιοκάκη συνίσταται στον διατροφικό αποκλεισμό των σπόρων που περιέχουν γλουτένη και υποστηρικτική διατροφική φροντίδα σε περιπτώσεις ανεπάρκειας σιδήρου, ασβεστίου και αρκετών βιταμινών. Η δια βίου δίαιτα χωρίς γλουτένη (ΔΕΓ) είναι μια καλά ανεκτή θεραπεία που βελτιώνει την υγεία και την ποιότητα ζωής στη συντριπτική πλειοψηφία των ασθενών με κοιλιοκάκη, ακόμη και σε εκείνους με ελάχιστα συμπτώματα. Η διάγνωση θα πρέπει να είναι οριστική (να έχει αποδειχτεί με βιοψία) και μια δοκιμή διατροφικού περιορισμού της γλουτένης θα πρέπει να αποφεύγεται, χωρίς βιοψία.   Στην ΔΕΓ αποφεύγονται το σιτάρι, η σίκαλη και το κριθάρι. Η βρώμη δεν είναι τοξική για τους ασθενείς με κοιλιοκάκη ή για αυτούς με ερπητοειδή δερματίτιδα. Ωστόσο, υπάρχει απροθυμία σε ορισμένες χώρες για την ελεύθερη χρήση της βρώμης, λόγω της δυσκολίας εξασφάλισης ότι τα προϊόντα βρώμης που διατίθενται στο εμπόριο είναι απαλλαγμένα από μόλυνση με άλλα δημητριακά. Η Εθνική Υπηρεσία Τροφίμων έχει πρόσφατα επαναπροσδιορίσει τον όρο «χωρίς γλουτένη». Προηγουμένως, ποσοστό 0,02% σε γλουτένη θεωρήθηκε χωρίς γλουτένη, αλλά τρόφιμο χωρίς γλουτένη τώρα σημαίνει ότι δεν υπάρχει καθόλου γλουτένη, και το 0,02% φέρει σήμερα την ένδειξη «χαμηλό σε γλουτένη».

Η κλινική εμπειρία έχει δείξει ότι η θεραπεία με ΔΕΓ οδήγησε σε υποχώρηση των συμπτωμάτων. Η δίαιτα ελεύθερη γλουτένης προκαλεί βελτίωση της κλινικής  εικόνας  εντός  λίγων εβδομάδων από την έναρξή της. Συνήθως, η κλινική εικόνα  βελτιώνεται αισθητά πριν την αποκατάσταση των βλαβών στον εντερικό βλεννογόνο. Σε  αρκετές, όμως, περιπτώσεις οι βλάβες του βλεννογόνου στο λεπτό έντερο δεν αποκαθίστανται πλήρως για μήνες μετά την έναρξη της κατάλληλης δίαιτας.

ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΥΗΣΗΣ... ορισμός, επιπλοκές και αντιμετώπιση

Ο Σακχαρώδης Διαβήτης Κύησης είναι μια παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από μειωμένη έκκριση ινσουλίνης λόγω διαταραγμένης ανοχής στη γλυκόζη και εμφανίζεται κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης. Πρέπει να τονιστεί ότι είναι μια προσωρινή κατάσταση  παύει μετά τον τοκετό (σε αντίθεση με τους άλλους τύπους διαβήτη) και εμφανίζεται σε ποσοστό 2-10% των εγκύων.

Ο διαβήτης προκαλείται όταν ο οργανισμός δεν παράγει επαρκείς ποσότητες ινσουλίνης από τα κύτταρα του παγκρέατος με αποτέλεσμα να μην γίνεται σωστή ρύθμιση των επιπέδων του σακχάρου και να προκαλείται άλλοτε υπογλυκαιμία και άλλοτε υπεργλυκαιμία. Είναι γνωστό ότι η εγκυμοσύνη αποτελεί έναν σοβαρό υπεργλυκαιμικό παράγοντα με παράλληλη μείωση της δραστικότητας της ινσουλίνης έχοντας ως αποτέλεσμα αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη κύησης. Στις ομάδες υψηλού κινδύνου ανήκουν κυρίως γυναίκες οι οποίες:

·         Είχαν προηγούμενη εγκυμοσύνη με διαβήτη κύησης

·         Έχουν αυξημένη πρόσληψη βάρους κατά την εγκυμοσύνη

·         Αποτελούν συγγενείς διαβητικών ατόμων

·         Είχαν τουλάχιστον 2 αποτυχημένες προηγούμενες εγκυμοσύνες

·         Η ηλικία τους υπερβαίνει τα 35 έτη

·         Γέννηση προηγούμενου παιδιού με βάρος άνω των 4,5 κιλών

·         Είχαν παρουσιάσει καμπύλη σακχάρου με τιμές άνω των 100 mg%.

ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ

Οι επιπλοκές του μη διαγνωσθέντος διαβήτη κυήσεως σχετίζονται με μια σειρά από παθολογικές καταστάσεις που προκαλούνται τόσο στη μητέρα όσο και στο έμβρυο. Ως εκ τούτου η μητέρα μπορεί να εμφανίσει υπέρταση και συγγενείς ανωμαλίες, ενώ για το έμβρυο δεν αποκλείονται ο ενδομήτριος θάνατος , το υδράμνιο, η εμφάνιση υπογλυκαιμίας και ίκτερου μετά τη γέννηση. Ακόμη, επειδή κατά τον μη ελεγχόμενο διαβήτη η υπερβολική ποσότητα γλυκόζης διαπερνά τον πλακούντα και μεταφέρεται στο έμβρυο είναι πολύ πιθανό να προκληθεί μακροσωμία του εμβρύου με αποτέλεσμα ο τοκετός να μην είναι φυσιολογικός, αλλά απαιτείται καισαρική τομή. Ωστόσο, όταν ο διαβήτης ανιχνεύεται και θεραπεύεται έγκαιρα όλοι οι παραπάνω κίνδυνοι εξαλείφονται και εξασφαλίζεται ομαλή εγκυμοσύνη, φυσιολογικός τοκετός και δεν επηρεάζεται η υγεία του βρέφους.

ΔΙΑΓΝΩΣΗ

Η διάγνωση του διαβήτη κύησης πραγματοποιείται με μέτρηση του σακχάρου στην έγκυο που γίνεται συνήθως την 24^η- 28^η εβδομάδα κύησης (καμπύλη ανοχής στη γλυκόζη). Οι τιμές της καμπύλης αυτής προκύπτουν μετρώντας τη γλυκόζη νηστείας του αίματος και περιλαμβάνει μια επαναληπτική μέτρηση μετά από μια ώρα έχοντας χορηγήσει στην έγκυο 50 γρ υδατάνθρακα (γλυκόζης, συνήθως τοστ και χυμός πορτοκάλι). Εάν το σάκχαρο νηστείας είναι μεγαλύτερο από 90-100 mg% και το μεταγευματικό μεγαλύτερο από 130-140 mg% τότε η έγκυος πρέπει να κάνει καμπύλη ανοχής του σακχάρου για να διευκρινιστεί εάν πάσχει από διαβήτη κύησης ή όχι. Η καμπύλη σακχάρου, που αποτελεί εξέταση ρουτίνας για τις εγκύους, γίνεται κατά τις πρωινές ώρες έπειτα από ολονύκτια νηστεία και περιλαμβάνει πρόσληψη 100 γρ υδατάνθρακα και μέτρηση του σακχάρου ανά τρίωρο. Οι ανώτερες φυσιολογικές τιμές σακχάρου από το πλάσμα του αίματος έχουν ως εξής:

Σάκχαρο νηστείας:                         90-105 mg%

Σάκχαρο μετά από 1 ώρα:           180-165 mg%

Σάκχαρο μετά από 2 ώρες:          145-165 mg%

Σάκχαρο μετά από 3 ώρες:          125-145 mg%

Εάν 2 ή περισσότερες τιμές σακχάρου είναι ίσες ή υψηλότερες από αυτές τις τιμές τότε η έγκυος εμφανίζει διαβήτη κύησης.

ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Το είδος της θεραπείας σχετίζεται με το βαθμό αντίστασης στην ινσουλίνη που παρουσιάζει η έγκυος. Συνήθως η θεραπεία είναι διαιτητική, υπάρχουν όμως και περιπτώσεις (πιο σοβαρές περιπτώσεις διαβήτη) κατά τις οποίες συνιστάται η θεραπεία με ενέσεις ινσουλίνης. Και στις 2 αυτές περιπτώσεις η έγκυος πρέπει να εκπαιδευτεί διατροφικά, να κατανοήσει τη σύσταση των τροφίμων σε θρεπτικά συστατικά (κυρίως σε υδατάνθρακες), να μπορεί να τα κατηγοριοποιήσει, να είναι σε θέση να μετρήσει μόνη της τη γλυκόζη του αίματος με τα ειδικά kit και να μπορεί να κατανοήσει κατά πόσον οι τιμές της μέτρησης συνιστούν φυσιολογικό σάκχαρο, υπογλυκαιμία ή υπεργλυκαιμία.

Σε γενικές γραμμές η διατροφή μιας εγκύου με διαβήτη κύησης αφορά το συνδυασμό της καλής θρέψης και την εξασφάλιση των θρεπτικών και ενεργειακών αναγκών της εγκυμοσύνης με τις διατροφικές συστάσεις  που πρέπει να ακολουθούνται κατά το διαβήτη. Κατά την εγκυμοσύνη η αποδεκτή πρόσληψη βάρους κυμαίνεται από 9 έως 12 κιλά και οι συνιστώμενες προσλήψεις των θρεπτικών συστατικών παρουσιάζουν αύξηση 15-30% εκτός από το σίδηρο, το φολλικό οξύ, το ασβέστιο, το μαγνήσιο και το φώσφορο όπου απαιτούνται ιδιαιτέρως υψηλές προσλήψεις των συστατικών αυτών. Έτσι λοιπόν έχουμε για το πρώτο τρίμηνο 150 θερμίδες επιπλέον καθημερινά, ενώ για το δεύτερο και το τρίτο 350 θερμίδες επιπλέον. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στις πρωτεϊνικές απαιτήσεις της εγκύου, που αυξάνονται κατά 30 γρ την ημέρα. Αυτό συμβαίνει επειδή οι πρωτεΐνες συμβάλουν στη δημιουργία νέων ιστών τόσο στη μητέρα όσο και στο έμβρυο. Πλούσιες πηγές πρωτεϊνών υψηλής βιολογικής αξίας είναι το κρέας, το γάλα, τα αυγά, το ψάρι και το τυρί. Η διατροφή ενός διαβητικού πρέπει να χαρακτηρίζεται από συνέπεια και συνεχή προσπάθεια. Η βασικότερη οδηγία σχετίζεται με τον αριθμό, την ποσότητα και την κατανομή των γευμάτων μέσα στην ημέρα. Είναι σημαντικό να λαμβάνονται 3 κυρίως γεύματα(πρωινό, μεσημεριανό, βραδινό) και 3 ενδιάμεσα (συνήθως δεκατιανό, απογευματινό και προ ύπνου) στα οποία οι υδατάνθρακες θα είναι σωστά καταμερισμένοι. Εκτός από την ποσότητα (45-60% της ημερήσιας πρόσληψης) και τον καταμερισμό των υδατανθράκων ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στο είδος τους. Προτιμούνται λοιπόν σύνθετοι υδατάνθρακες (αμυλούχες τροφές) και αποφεύγονται οι απλοί (ζάχαρη) και αυτό γιατί οι σύνθετοι υδατάνθρακες απορροφώνται βραδύτερα και δεν προκαλούν απότομη αύξηση της γλυκόζης του αίματος. Ακόμη, προτιμούνται τα τρόφιμα ολικής άλεσης επειδή έχουν υψηλή περιεκτικότητα φυτικών ινών. Γενικότερα, πρέπει να καταναλώνονται καθημερινά λαχανικά, φρούτα, όσπρια και δημητριακά ολικής άλεσης. Τέλος, πρέπει να μειωθεί η πρόσληψη ζωικού λίπους καθώς έτσι μειώνεται ο κίνδυνος εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων που είναι αυξημένος σε διαβητικά άτομα. Καλό είναι λοιπόν να αποφεύγονται το κόκκινο κρέας και τα πλήρη γαλακτοκομικά.

Ο διαβήτης κύησης θεωρείται μια προσωρινή παθολογική κατάσταση. Συνίσταται η μέτρηση των επιπέδων του σακχάρου 1,5 μήνα μετά τον τοκετό με καμπύλη ανοχής της γλυκόζης , όπου συνήθως τα επίπεδα σακχάρου έχουν επιστρέψει στις φυσιολογικές τιμές.   Ωστόσο, κάποιες γυναίκες συνεχίζουν να έχουν διαβήτη και μετά τον τοκετό ή έχουν αυξημένες πιθανότητες να εμφανίσουν διαβήτη τύπου ΙΙ την επόμενη δεκαετία.  

ΤΡΟΦΕΣ ΠΟΥ... ''ΡΙΧΝΟΥΝ'' ΤΗΝ ΠΙΕΣΗ

Κατά την κυκλοφορία του αίματος στο αγγειακό σύστημα, τα τοιχώματα δέχονται πίεση, το ύψος της οποίας  εξαρτάται από τη χωρητικότητα του εξεταζόμενου κλάδου και από τον όγκο του αίματος που αναγκάζεται να περάσει από αυτόν. Ένα ευαίσθητο σύνολο φυσιολογικών μηχανισμών, συνδεδεμένων μεταξύ τους, αποβλέπει στη ρύθμιση αυτής της πίεσης ώστε να διατηρείται στα επίπεδα που έχουν οριστεί σαν ‘’φυσιολογικά’’. Διαταραχή αυτών των φυσιολογικών μηχανισμών, καθώς και ένα σύνολο από άλλους παράγοντες: κληρονομικότητα, ιδιοπαθής διαταραχές, διαιτητική και φαρμακευτική πρόσληψη, οδηγούν σε αύξηση ή μείωση των επιπέδων της. Ως αρτηριακή υπέρταση ορίζεται η πίεση αυτή του αίματος, της οποίας η συστολική πίεση είναι ίση ή ανώτερη από 160 mmHg και η διαστολική ίση ή ανώτερη από 90-95 mmHg.

Η θεραπεία της υπέρτασης ακολουθεί δυο οδούς, την διαιτητική και την φαρμακευτική (κυρίως διουρητικά).Οι γενικές αρχές και οι διαιτητικές οδηγίες για την αποφυγή και τη μείωση της υπέρτασης είναι οι ακόλουθες: μείωση του προσλαμβανόμενου άλατος (μείωση Να), μείωση λίπους, αύξηση πρόσληψης τροφών πλούσιων με Κ, αύξηση της άσκησης, αύξηση του μαγνησίου και του ασβεστίου, αποφυγή των οινοπνευματωδών ποτών.  Πέρα όμως από αυτές, τα μεμονωμένα τρόφιμα που προκαλούν μείωση της αρτηριακής πίεσης (ή τουλάχιστον τα πιο γνωστά από αυτά) είναι τα ακόλουθα:

1.       Σκόρδο: Ίσως η πιο γνωστή τροφή που μειώνει φυσικά τα επίπεδα της αρτηριακής πίεσης. Την ιδιότητα του αυτή την οφείλει σε μία ουσία που περιέχει, την αλισίνη η οποία δρα στο ενδοθήλιο του αγγείου. Στην πραγματικότητα όμως για να επιτευχθεί η μείωση αυτή απαιτούνται μεγάλη ποσότητα (πάνω από 10 σκελίδες την ημέρα).

2.       Πορτοκάλι: Πολλοί πιστεύουν ότι η κατανάλωση πορτοκαλιού συνοδεύεται από αύξηση της αρτηριακής πίεσης, κάτι που όχι μόνο δεν ισχύει, αλλά στην πραγματικότητα συμβαίνει το αντίθετο. Έχει αποδειχτεί ότι η κατανάλωση τροφών που είναι πλούσιες σε κάλιο, όπως είναι και το πορτοκάλι, μειώνουν τα επίπεδα της πίεσης και συντελούν στη σταθεροποίηση των επιπέδων της στους ήδη υπερτασικούς.

3.       Φρούτα και λαχανικά: Οι τροφές αυτές είναι πλούσιες πηγές καλίου. Είναι γνωστή η ευεργετική δράση του καλίου στη μείωση της αρτηριακής πίεσης, πιθανότατα επειδή αυξάνει την έκκριση του αλατιού μέσω της διούρησης. Η μέση ημερήσια πρόσληψη συνίσταται να είναι 2-3,1 mg. Οι πιο πλούσιες πηγές καλίου είναι: η μπανάνα, το κρεμμύδι, τα βερίκοκα, τα ροδάκινα, οι σταφίδες, τα καρότα, το σέλινο, οι πατάτες και οι σαρδέλες.

4.       Ψάρια και ιχθυέλαια: Οι τροφές αυτές είναι πλούσιες πηγές σε ω-3 και ω-6 λιπαρά οξέα. Τα ω-3 λιπαρά οξέα, Γενικότερα, συνίσταται η κατανάλωση τροφών που είναι καλές πηγές σε ω-3 λιπαρά οξέα, όπως είναι οι ξηροί καρποί.

                                                                                                               

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ: Μέθοδοι, πλεονεκτήματα, μειονεκτήματα, επιπλοκές, διαιτητικές συστάσεις μετεγχειρητικά

Έχοντας ήδη προσβάλλει πάνω από ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους στον πλανήτη, η παχυσαρκία θεωρείται ως η πλέον διαδεδομένη πάθηση του 21ου αιώνα. Αποτελεί ένα διεθνώς αναγνωρισμένο παράγοντα κινδύνου για τη δημόσια υγεία και έχει λάβει στις μέρες μας διαστάσεις παγκόσμιας επιδημίας.  Χαρακτηριστικό είναι ότι η επίπτωση της παχυσαρκίας των ενηλίκων στις αναπτυγμένες χώρες αυξήθηκε την τελευταία δεκαετία κατά 37%. Σχεδόν ο ένας στους τρεις Αμερικανούς και ο ένας στους τέσσερις Ευρωπαίους θεωρείται σήμερα παχύσαρκος, ενώ πολύ μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των υπέρβαρων. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χαρακτηρίζει την παχυσαρκία σαν μία από τις σύγχρονες μάστιγες, που θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή ενός μεγάλου μέρους του πληθυσμού, φθείροντας το μεταβολισμό και συντομεύοντας τη διάρκεια ζωής μέχρι και 12 χρόνια. Η χώρα μας, μαζί με άλλες Μεσογειακές χώρες, έχει τα υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας στην Ευρώπη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας, η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση στην Ευρώπη στην παχυσαρκία των ανδρών με ποσοστό 27%, ενώ στην παχυσαρκία των γυναικών βρίσκεται στη δεύτερη θέση με ποσοστό 18%.

Αντιμετώπιση

 Η παχυσαρκία δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν μια αισθητική ιδιομορφία, αλλά ως νόσος, η οποία απαιτεί ολοκληρωμένη θεραπεία. Έχει αποδειχθεί ότι απώλεια σωματικού βάρους έστω και 5-10% μπορεί να μειώσει σοβαρά τον κίνδυνο για σύνοδες νόσους. Σε πολλές περιπτώσεις τα συντηρητικά θεραπευτικά μέσα (δίαιτες, φάρμακα) δεν έχουν κάποιο μακροχρόνιο ή μόνιμο αποτέλεσμα. Οι εξαντλητικές δίαιτες δεν μπορούν να έχουν διάρκεια και εξουθενώνουν τους ασθενείς σωματικά και ψυχολογικά. Τα διάφορα κέντρα αδυνατίσματος δίνουν μια προσωρινή και συνάμα πανάκριβη λύση. Συνήθως τα χαμένα κιλά ξανάρχονται σε μεγαλύτερο αριθμό. Τα επιστημονικά δεδομένα της τελευταίας δεκαετίας δείχνουν σαφώς, ότι η χειρουργική αντιμετώπιση έχει ένδειξη όταν οι άλλες προσπάθειες έχουν αποτύχει, δεδομένου ότι είναι δύσκολο να μπορέσει ένας σοβαρά παχύσαρκος ασθενής να χάσει έστω και 10% του βάρους του και μετά να το διατηρήσει. Έτσι η μόνη ελπίδα για τέτοιες σοβαρές καταστάσεις είναι η χειρουργική παρέμβαση, που αποτελεί προς το παρόν τη μοναδική θεραπευτική προσέγγιση που μπορεί να προσφέρει σημαντική και μόνιμη απώλεια βάρους, ανακούφιση από τις σύνοδες παθήσεις (διαβήτης, υπέρταση, υπνοαπνοϊκό σύνδρομο κλπ) και ελαχιστοποίηση των κινδύνων για την υγεία. Με την απώλεια βάρους οι περισσότεροι ασθενείς παρουσιάζουν:

• Ίαση ή βελτίωση στον έλεγχο του διαβήτη σε ποσοστό άνω του 83%

• Απαλλαγή από την υπέρταση ή βελτίωση σε ποσοστό 90 %

• Ίαση ή βελτίωση της δυσλιπιδαιμίας στο 60% των περιπτώσεων

• Ίαση του υπνοαπνοϊκού συνδρόμου στο 70-98% των περιπτώσεων.

Υπολογίζεται μάλιστα ότι με τις βαριατρικές επεμβάσεις ο κίνδυνος θανάτου λόγω της νοσογόνου παχυσαρκίας, μειώνεται μέχρι και 89%. Το χειρουργείο δεν γίνεται λοιπόν μόνο για αισθητικούς λόγους, αλλά πρωτίστως για τη βελτίωση της υγείας και για τη μείωση της νοσηρότητας και της θνητότητας. Με τη χειρουργική γίνονται αλλαγές στο πεπτικό σύστημα, που έχουν σαν αποτέλεσμα το μόνιμο περιορισμό στην ποσότητα της προσλαμβανόμενης τροφής και ενέργειας, έτσι ώστε ο οργανισμός να καταναλώσει τα αποθηκευμένα αποθέματα λίπους. Η απώλεια βάρους συμβάλλει στη βελτίωση της υγείας, στη θεραπεία των νοσημάτων που συνδέονται με την παχυσαρκία, στην καλύτερη ποιότητα ζωής, στην αύξηση του προσδόκιμου  επιβίωσης και στην ανακούφιση από τις ψυχικές και κοινωνικές επιπτώσεις της παχυσαρκίας.

Τι είναι η λαπαροσκοπική χειρουργική;

 Έχει μπεί στην καθημερινή ιατρική πρακτική από της αρχές της δεκαετίας του ΄90. Εφαρμόσθηκε για πρώτη φορά στη Γαλλία. Πρόκειται για μια χειρουργική τεχνική η οποία τραυματίζει ελάχιστα το κοιλιακό τοίχωμα επιτρέποντας την πραγματοποίηση σχεδόν όλων των επεμβάσεων της χειρουργικής του πεπτικού (και όχι μόνον) με ελάχιστο μετεγχειρητικό πόνο, γρήγορη μετεγχειρητική αποκατάσταση, και πολλές φορές μεγαλύτερη ακρίβεια απ΄ότι στον κλασικό ανοιχτό τρόπο. Η αναισθησία στην λαπαροσκοπική χειρουργική είναι πάντοτε γενική. Όλες οι επεμβάσεις της βαριατρικής μπορούν να γίνουν λαπαροσκοπικά με σημαντικά οφέλη για τους ασθενείς. Τα περισσότερα κέντρα στον κόσμο κάνουν στροφή από την ανοικτή χειρουργική στην λαπαροσκοπική στον τομέα της παχυσαρκίας. Άλλος λόγος εκτός από τα ανωτέρω πλεονεκτήματα είναι και η επιθυμία των ασθενών προς αυτή την κατεύθυνση.

Ποιοί θα ωφεληθούν από τις βαριατρικές επεμβάσεις

Ο κυριότερος λόγος που ωθεί σήμερα τους ασθενείς να αναζητήσουν λύση στη χειρουργική δεν είναι τόσο η δυσκολία στην απώλεια βάρους, όσο η αδυναμία διατήρησης της οποιασδήποτε απώλειας βάρους. Το American National Institute of Health (Aμερικανικό Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας ), το ASBS (American Society for Bariatric Surgery) καθώς και το SAGES (Society of American Gastrointestinal and Endoscopic Surgeons) θεωρούν ότι η χειρουργική είναι η κατάλληλη μέθοδος για άτομα ηλικίας μεταξύ 18 και 65 ετών με BMI άνω των 35- 40 kg / m 2 με τουλάχιστον δύο (2) προβλήματα υγείας που να σχετίζονται με την παχυσαρκία και επιδεινώνονται από αυτήν όπως: διαβήτης, αρθρίτιδα, υπερλιπιδαιμία, καρδιοαναπνευστικά προβλήματα, αρτηριακή υπέρταση και σύνδρομο υπνικής άπνοιας ή για άτομα με BMI άνω των 40 kg / m 2 (νοσογόνος παχυσαρκία) ακόμα και χωρίς συνοδές νόσους. Η Ευρωπαϊκή επιτροπή για τη βαριατρική χειρουργική έχει μάλιστα εκφράσει την άποψη ότι σε ειδικές περιπτώσεις που τα ωφέλη από την απώλεια βάρους είναι σαφή, οι επεμβάσεις αυτές μπορεί να ενδείκνυνται και σε άτομα με ακόμα μικρότερο ΔΣΒ. Απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί η δέσμευση του ασθενούς για μακροχρόνια προσπάθεια και αλλαγές του lifestyle. Ο ασθενής πρέπει να κατανοεί ότι το χειρουργείο δεν είναι μια «μαγική» λύση, αλλά η αρχή μιας προσπάθειας προς τη ριζική αλλαγή.

*ΔΜΣ = Δείκτης Μάζας Σώματος (ΒΜΙ) = Βάρος (σε κιλά) / Ύψος (σε μέτρα)2

 Ποιοί δεν είναι κατάλληλοι για βαριατρικές επεμβάσεις.

 Οι βαριατρικές επεμβάσεις αντενδεικνύονται: Σε παθολογικές μορφές παχυσαρκίας (κλινικός υποθυρεοειδισμός, Cushing κλπ) Σε άτομα με μη ελεγχόμενη βαριά ψυχιατρική νόσο Σε χρήστες τοξικών ουσιών και αλκοόλ Σε πάσχοντες από κακοήθης νόσους Σε πάσχοντες από αυτοάνοσα νοσήματα Σε ασθενείς με χρόνιες λοιμώξεις Στους κιρσούς του οισοφάγου Στις φλεγμονώδεις νόσους του εντέρου (πχ. Crohn) Σε γυναίκες που εκγυμονούν ή σκοπεύουν να εγκυμονήσουν εντός διετίας Σε απείθαρχους ασθενείς που δε δίχνουν πρόθεση να συνεργαστούν Σε άτομα που δεν έχουν υποστηρικτικό περιβάλλον ή δεν μπορούν να αυτοεξυπηρετηθούν Σε άτομα με πολύ κακή φυσική κατάσταση και παθήσεις που αυξάνουν το χειρουργικό κίνδυνο ή περιορίζουν το προσδόκιμο επιβίωσης.

 Προεγχειρητική προετοιμασία

 Η προετοιμασία είναι πολύ σημαντική πριν από αυτές τις επεμβάσεις. Η βαριατρική χειρουργική δεν είναι αθώα χειρουργική και δεν γίνεται για αισθητικούς λόγους. Αντίθετα πρόκειται για μείζονα χειρουργική του πεπτικού, που σε συνδυασμό με την εύθραυστη ισορροπία που βρίσκονται οι νοσηρά παχύσαρκοι ασθενείς, ενέχει κάποιους κινδύνους αν δεν έχουν ληφθεί τα απαραίτητα μέτρα. Στη χειρουργική της παχυσαρκίας, η προσέγγιση του ασθενούς δεν γίνεται μόνο από τον εξειδικευμένο χειρουργό, αλλά πραγματοποιείται στο πλαίσιο πολυδύναμης ομάδας που περιλαμβάνει κι άλλες ειδικότητες, όπως γαστρεντερολόγο, ψυχολόγο και διατροφολόγο. Βέβαια, η λαπαροσκοπική χειρουργική έχει κάπως απλοποιήσει τα πράγματα όσον αφορά τη διαδικασία της επεμβάσεως γενικά, όμως η σχολαστική ετοιμασία οφείλει να περιλαμβάνει γενικώς τα εξής:

•  Πλήρη και εκτενή ενημέρωση του ασθενούς για τον τύπο της επεμβάσεως, τα αποτελέσματα, τις πιθανές επιπλοκές- άμεσες και απώτερες, τις αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες και την παρακολούθηση που χρειάζεται.
•  Πλήρες ιστορικό, κλινική εξέταση και βιοχημικό έλεγχο, ορμονικές εξετάσεις, γαστροσκόπιση, καρδιολογική εξέταση, πνευμονολογική εξέταση, εξέταση από συμβούλους ιατρούς και ότι άλλο κριθεί απαραίτητο, ώστε να σχηματισθεί μία εικόνα του ασθενούς που θα δείχνει τα αδύνατα σημεία του και θα βοηθήσει στη κατάλληλη αντιμετώπιση του. (ορισμένα κέντρα έχουν συγκεκριμένα πρωτόκολλα προετοιμασίας).
•  Προφυλακτικά μέτρα για πιθανές μετεγχειρητικές επιπλοκές (πνευμονική εμβολή, ισχαιμία, αναπνευστική ανεπάρκεια, λοίμωξη κ.α.) 

 Σε ορισμένες περιπτώσεις νοσογόνου παχυσαρκίας, μπορεί να ζητηθεί από τον ασθενή να υποβληθεί σε ειδική προεγχειρητική δίαιτα (φτωχή σε υδατάνθρακες), με τη βοή­θεια της οποίας μειώνονται η λιπώδης διήθηση του ήπατος και το ενδο­κοιλιακό λίπος. Με τον τρόπο αυτό, μειώνεται και ο βαθμός δυσκολίας της χειρουργικής επέμβασης.
Τρόπος και μορφές χειρουργικής αντιμετώπισης 
Οι επεμβάσεις βαριατρικής χειρουργικής διακρίνονται σε τρείς γενικές κατηγορίες :
• Τις περιοριστικές (μειώνουν τη χωρητικότητα του στομάχου). Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται ο λαπαροσκοπικός ρυθμιζόμενος γαστρικός δακτύλιος και η κάθετη γαστρεκτομή-sleeve (γαστρικό μανίκι).
• Τις δυσαπορροφητικές (μειώνουν τη χωρητικότητα του στομάχου και την απορρόφηση θρεπτικών συστατικών από την τροφή). Στην κατηγορία αυτή εντάσσονται οι τεχνικές χολοπαγκρεατικής παράκαμψης (Scopinaro και Duodenal Switch).
• H γαστρική παράκαμψη Roux en Y (γαστρικό by-pass). Η τεχνική αυτή αποτελεί μια ενδιάμεση μορφή που συνδυάζει χαρακτηριστικά των δύο παραπάνω κατηγοριών.
 1.      Λαπαροσκοπικός ρυθμιζόμενος γαστρικός δακτύλιος
 Περιορισμός της γαστρικής χωρητικότητας.

 Κατά την επέμβαση τοποθετείται ένας δακτύλιος, που περισφίγγει το στομάχι στο ανώτερο τμήμα του. Έτσι, δημιουργείται ένα 'μικρό στομάχι', που πληρούται γρήγορα κατά το γεύμα και προκαλείται αίσθημα κορεσμού. Η μειωμένη πρόσληψη θερμίδων οδηγεί σε απώλεια βάρους καθώς και προσαρμογή σε ένα νέο τρόπο ζωής με μικρά γεύματα και ποιοτική διατροφή. Η επέμβαση απαιτεί μόνο 24 ώρες νοσηλεία και επιτρέπει την άμεση επάνοδο στην εργασία, καθώς το μετεγχειρητικό τραύμα είναι ελάχιστο. Η επέμβαση δεν αλλάζει την ανατομία του στομάχου, είναι αναστρέψιμη, έχει ελάχιστες πιθανές επιπλοκές και δεν προκαλεί έλλειψη βιταμινών και ιχνοστοιχείων.

Δεν είναι κατάλληλη γι αυτούς που θέλουν να χάσουν υπερβολικά πολλά κιλά, για ανθρώπους που καταναλώνουν πολλά γλυκά ή που είναι βουλιμικοί και για όσους δεν μπορούν να ακολουθήσουν διαιτητικές οδηγίες.
Μέσος εγχειρητικός χρόνος: 30-90’. Ο ασθενής επιστρέφει στο σπίτι του ένα 24ωρο μετά τη λαπαροσκοπική επέμβαση.
 ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ 

•  Νοσηλεία 1 ημέρας.
•  Απλή και αναστρέψιμη μέθοδος 
•  Δεν διακόπτεται η συνέχεια του πεπτικού  
•  Δεν υπάρχουν αναστομώσεις  
•  Δυνατότητα ρύθμισης του εύρους του στομίου του γαστρικού θυλάκου
•  Δεν παρουσιάζεται έλλειψη βιταμινών 
•  Ελάχιστες μετεγχειρητικές επιπλοκές (<0,1 %) 
•  Ευκολία ρυθμίσεων

 ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ 

•  Δεν περιορίζεται η πείνα  
•  Μόνιμη παρουσία σιλικονούχου προθέσεως  
•  Ψηλές απαιτήσεις συμμόρφωσης από τον ασθενή   
•  Περιορισμένες επιλογές στη διατροφή   
•  Μη προβλέψιμη απώλεια βάρους ειδικά σε άτομα με ΔΜΣ >45 kg/ cm2  
•  Πιθανότητα απώτερων επιπλοκών που ενδέχεται να χρειαστούν επανεπέμβαση:(Μετατόπιση του δακτυλίου, διάβρωση του στομάχου, αστοχία υλικού)

2.     Κάθετη γαστρεκτομή sleeve.
 Περιορισμός της γαστρικής χωρητικότητας και πείνας.
Είναι μια επέμβαση που λειτουργεί περιορίζοντας την προσλαμβανόμενη ποσότητα τροφής. Έχει καλά αποτελέσματα, παρόμοια με τον γαστρικό δακτύλιο, αλλά χρειάζεται και εδώ μετεγχειρητική διαιτολογική συνδρομή για τη μεγιστοποίηση της απώλειας βάρους.
Μέσος εγχειρητικός χρόνος: 1-2 ώρες. Ο ασθενής φεύγει από το νοσοκομείο σε 2-4 ημέρες.


ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ  

•   Απλή και ασφαλής μέθοδος 
•   Σημαντικός περιορισμός της πείνας   
•   Αποφεύγεται η εμφύτευση ξένων υλικών  
•   Προστασία από το έλκος  
•   Δεν περιορίζονται οι επιλογές στη διατροφή   
•   Ελάχιστες απαιτήσεις ιατρικής παρακολούθησης  
•   Αποτελεσματικότητα συγκρίσιμη με αυτή του γαστρικού by pass  
•   Δεν υπάρχουν γνωστές απώτερες επιπλοκές

ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ 

•   Κίνδυνος διαφυγής από τη συρραφή του στομάχου 
•   Μη αναστρέψιμη επέμβαση

3.     Γαστρική παράκαμψη Roux en Y (γαστρικό by-pass)
 Περιορισμός της γαστρικής χωρητικότητας, της πείνας και της απορρόφησης θερμίδων.
Είναι ευρέως διαδεδομένη και καταξιωμένη μέθοδος διεθνώς, δεδομένου ότι συνδυάζει τον περιορισμό της τροφής με τη μείωση της απορρόφησης των προσλαμβανόμενων θερμίδων. Κατά την επέμβαση, το στομάχι διαχωρίζεται στο ανώτερο τμήμα του, με τρόπο που να δημιουργείται ένα πολύ μικρότερο, το οποίο γεμίζει με ελάχιστη τροφή. Αυτό συνδέεται στη συνέχεια με το λεπτό έντερο σε τέτοιο σημείο, ώστε να μην μπορούν τα λίπη και άλλες παχυντικές ουσίες να δώσουν όλες τις θερμίδες τους στον οργανισμό. Η επέμβαση οδηγεί σε σημαντική απώλεια βάρους, που διατηρείται σε βάθος χρόνου. Απαιτεί νοσηλεία 5-7 ημερών και είναι η λύση για όσους είναι ιδιαίτερα υπέρβαροι, τρώνε μεγάλες ποσότητες φαγητού και έχουν αδυναμία στα γλυκά.
Μέσος εγχειρητικός χρόνος: 2-4 ώρες. Ο ασθενής νοσηλεύεται για 4-5 ημέρες.


ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ 

•   Σημαντικός περιορισμός της πείνας  
•  Δεν περιορίζονται ιδιαίτερα οι επιλογές στη διατροφή  
•  Δεν υπάρχει σιλικονούχος πρόθεση  
•  Το 1/3 περίπου της νήστιδος έχει απομονωθεί λειτουργικά  
•  Ψηλά ποσοστά συμμόρφωσης  
•   Εξαιρετική απώλεια βάρους 
•   Μερικώς αναστρέψιμη επέμβαση

ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ 

•   Δυσκολότερη επέμβαση 
•   Διακόπτεται η συνέχεια του πεπτικού 
•   Μεγαλύτερος κίνδυνος μετεγχειρητικών επιπλοκών (3-10%) 
•   Απαιτείται προληπτική χολοκυστεκτομή  
•   Χρόνια δυσαπορρόφηση βιταμινών, ασβεστίου και σιδήρου 
•   Πιθανό σύνδρομο Dumping  
•   Κίνδυνος απώτερων επιπλοκών (3-15%)

4.     Τεχνικές χολοπαγκρεατικής παράκαμψης (Scopinaro και Duodenal Switch)
Καταστολή της πείνας και μεγάλος περιορισμός της απορρόφησης θερμίδων.
Η χολοπαγκρεατική παράκαμψη είναι χειρουργική επέμβαση που απευθύνεται σε εξαιρετικά παχύσαρκα άτομα. Προκαλεί εκτεταμένη μείωση της απορρόφησης και μεγάλη απώλεια βάρους, αλλά απαιτεί συστηματική και συχνή μετεγχειρητική παρακολούθηση του μεταβολισμού, των βιταμινών και ιχνοστοιχείων του οργανισμού. Υπάρχουν καμιά φορά σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, γι’ αυτό θα πρέπει να επιλέγεται σε ειδικές περιπτώσεις.
 Μέσος εγχειρητικός χρόνος: 4 ώρες. Ο ασθενής παραμένει στο νοσοκομείο για περίπου 5 ημέρες.


ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ 

•   Σημαντικός περιορισμός της πείνας 
•   Μεγαλύτερα γεύματα χωρίς περιορισμούς στη διατροφή   
•   Μικρότερη ελκογένεια από το γαστρικό by- pass  
•   Εξαιρετική απώλεια βάρους, ακόμα και σε κακοήθη παχυσαρκία

ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ 

•   Κίνδυνος μετεγχειρητικών επιπλοκών (5-15%) 
•   Απαιτείται προληπτική χολοκυστεκτομή  
•   Μόνιμη δυσαπορρόφηση βιταμινών, ασβεστίου και σιδήρου  
•   Διάρροιες και αλλαγή στην οσμή των κοπράνων 
•   Κίνδυνος απώτερων επιπλοκών (3-10%) 
•    Απαιτείται μακροχρόνια ιατρική παρακολούθηση.

 Σύγκριση αποτελεσμάτων των βαριατρικών επεμβάσεων.

Ο γαστρικός δακτύλιος δεν έχει μεταβολικές συνέπειες και εμφανίζει το μικρότερο χειρουργικό κίνδυνο (θνητότητα μικρότερη από 0,3%). Έχει όμως τη μικρότερη αποτελεσματικότητα από όλες τις άλλες τεχνικές και ένα μεγάλο κίνδυνο μελλοντικών επιπλοκών και επανεγχειρήσεων (25-45%).
Αντίθετα, οι χολοπαγκρεατικές παρακάμψεις είναι οι πιο αποτελεσματικές τεχνικές για τον έλεγχο τόσο της παχυσαρκίας, όσο και των συνοδών παθήσεων. Έχουν όμως μεγαλύτερο χειρουργικό κίνδυνο (θνητότητα μέχρι 1%) και την πιό μεγάλη πιθανότητα απώτερων μεταβολικών επιπλοκών (υποθρεψία και χρόνιες ελλείψεις βιταμινών και μικροθρεπτικών συστατικών).
Η προτίμηση των εξειδικευμένων χειρουργών έχει αναδείξει από τη δεκαετία του ‘90 το γαστρικό by-pass σε gold standard. Η επέμβαση αυτή προσφέρει ικανοποιητική απώλεια βάρους με αποδεκτό χειρουργικό κίνδυνο (θνητότητα μέχρι 0,5%) και έχει σχετικά ήπιες μεταβολικές επιπλοκές. Η θέση του απειλείται σήμερα από τη γαστρεκτομή sleeve.
Η γαστρεκτομή sleeve (γαστρικό μανίκι) είναι μια νέα βαριατρική τεχνική που λόγω των ιδιαίτερων πλεονεκτημάτων της, έγινε γρήγορα αποδεκτή από τη διεθνή βαριατρική κοινότητα. Η επέμβαση αυτή μελετήθηκε ενδελεχώς την τελευταία πενταετία από τον καθηγητή Μ. Gagner, του νοσοκομείου Mount Sinai των ΗΠΑ. Προσφέρει απώλεια βάρους παραπλήσια με αυτή του γαστρικού by-pass, χωρίς να αυξάνει τον χειρουργικό κίνδυνο, χωρίς μεταβολικές επιπλοκές ενώ έχει και το πλεονέκτημα του ανορεξιογόνου αποτελέσματος που τη διαφοροποιεί από όλες τις προηγούμενες περιοριστικές επεμβάσεις.  Σύγχρονες Ευρωπαϊκες τάσεις στη βαριατρική χειρουργική (πενταετία 2003-2008)
Ο ετήσιος αριθμός βαριατρικών επεμβάσεων συνεχίζει την αυξητική του πορεία, άν και με συγκριτικά αργότερους ρυθμούς. Απ’ ότι φαίνεται, οι Ευρωπαίοι χειρουργοί εγκαταλείπουν σταδιακά το γαστρικό δακτύλιο λόγω των απώτερων επιπλοκών αυτής της τεχνικής (μείωση προτίμησης από το 64% στο 43%) και στρέφονται κυρίως πρός το γαστρικό by-pass το οποίο τυγχάνει ιδιαίτερης αποδοχής (αύξηση από 11% στο 39%), αλλά και πρός τη γαστρεκτομή sleeve η οποία μέσα σε 3 χρόνια ξεπέρασε ήδη το ποσοστό του 7% του συνόλου των βαριατρικών επεμβάσεων στην Ευρώπη. Οι επεμβάσεις δυσαπορρόφησης παραμένουν σταθερά στα χαμηλότερα επίπεδα προτίμησης μεταξύ των Ευρωπαίων (μείωση από 6% στο 4,9%), κυρίως λόγω του κινδύνου σοβαρών μεταβολικών επιπλοκών.
Επιπλοκές των επεμβάσεων
Όπως σε κάθε είδους χειρουργική επέμβαση υπάρχει ο κίνδυνος των επιπλοκών, έτσι και στις βαριατρικές επεμβάσεις. Οι επιπλοκές μπορεί να είναι άμεσες ή απώτερες χρονικά και γενικές ή ειδικές που σχετίζονται με κάποιο συγκεκριμένο τύπο επέμβασης. Π.χ. η αιμορραγία είναι μία άμεση επιπλοκή, ενώ η στένωση της αναστόμωσης απώτερη, η πνευμονική εμβολή είναι γενική επιπλοκή, ενώ η μετατόπιση του γαστρικού δακτυλίου είναι ειδική επιπλοκή. Το ποσοστό των επιπλοκών κυμαίνεται από 1-5% έως και 15% σε ορισμένες σειρές. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι το ποσοστό αυτό μειώνεται όσο αυξάνεται η εμπειρία του χειρουργού. Επίσης αξίζει να σημειωθεί ότι οι ασθενείς που έχουν πολλά προβλήματα λόγω της παχυσαρκίας έχουν και τον μεγαλύτερο κίνδυνο να τους συμβεί κάποια επιπλοκή αλλά ταυτόχρονα είναι οι ίδιοι που θα ωφεληθούν περισσότερο από την επέμβαση. Οι συνηθέστερες επιπλοκές είναι οι εξής (για όλα τα είδη των επεμβάσεων):

• Πνευμονική εμβολή
• Ισχαιμία μυοκαρδίου
• Θρομβοφλεβίτις
• Ατελεκτασία ή Πνευμονία
• Αιμορραγία
• Διαφυγή από αναστόμωση
• Στένωση αναστόμωσης
• Ειλεός
• Λοίμωξη τραύματος
• Μετεγχειρητική κήλη
• Διάρροιες
• Έλλειψη βιταμινών
• Αναιμία
• Εσωτερική κήλη
• Ρήξη σπλάχνου
• Διάβρωση από υλικό
• Μετατόπιση υλικού
• Διάταση γαστρικού θυλάκου
• Αναστομωτικά έλκη
• Χολολιθίαση
• Ηπατική και νεφρική βλάβη
• Άλλες επιπλοκές.

 Ορισμένες επιπλοκές μπορεί να συμβούν ανεξάρτητα από το πόσο καλά έγινε μία επέμβαση γι αυτό η στενή παρακολούθηση των ασθενών είναι κεφαλαιώδους σημασίας.

Μετεγχειρητική πορεία και παρακολούθηση

Ο ασθενής μετά την ανάνηψη μεταφέρεται στον νοσηλευτικό όροφο και κινητοποιείται. Την επομένη μπορεί να πάρει υγρά από το στόμα και συνήθως εξέρχεται με οδηγίες. Η λαπαροσκοπική χειρουργική συντελεί στην ταχεία και ανώδυνη μετεγχειρητική πορεία. Τις επόμενες ημέρες μπορεί να λαμβάνει πολτώδεις τροφές και περίπου σε δέκα ημέρες μπορεί να επανέλθει πλήρως στην εργασία του.

Διατροφή μετά τις βαριατρικές επεμβάσεις

Οι θρεπτικές ανάγκες και η διαιτολογική αντιμετώπιση ποικίλλουν ανάλογα με το βαθμό περιορισμού ή δυσαπορρόφησης που προκαλείται από τη χειρουργική επέμβαση, καθώς και το ποια συγκεκριμένη περιοχή του εντέρου παρακάμπτεται. Η απώλεια βάρους επιτυγχάνεται μέσω είτε της μείωσης της πρόσληψης τροφής, είτε μείωσης της απορρόφησης της τροφής, είτε με συνδυασμό των παραπάνω. Συνεπώς, ανεπάρκειες θρεπτικών συστατικών είναι δυνατό να εμφανιστούν, αν δεν ακολουθούνται αυστηρά οι μετεγχειρητικές διατροφικές οδηγίες και αν δεν αξιολογείται συχνά η διατροφική κατάσταση του ασθενούς. Είναι πολύ σημαντικό να παρακολουθούνται οι ασθενείς από οργανωμένη ομάδα ειδικών, δηλαδή επιστημόνων εξειδικευμένων σε θέματα παχυσαρκίας. Οι διατροφικές οδηγίες ποικίλλουν μεταξύ των επαγγελματιών υγείας και εξαρτώνται από τη συγκεκριμένη χειρουργική επέμβαση. Η διατροφή αρχίζει πάντα με υγρά μόνο. Οι καλύτερες επιλογές είναι νερό, τσάι, ζελέ χωρίς ζάχαρη, ζωμός. Στην αρχή θα πρέπει να καταναλώνονται σε πολύ μικρές ποσότητες. Εάν το γάλα είναι ανεκτό, μπορεί να προστεθεί στο γεύμα μετά από μια έως δυο ημέρες, για να παρέχει πρωτεΐνη σε υγρή μορφή. Γενικά, μια έως δυο εβδομάδες μετά από τη χειρουργική επέμβαση, τα πολτοποιημένα μαλακά τρόφιμα, εισάγονται στη διατροφή για ένα χρονικό διάστημα περίπου δύο εβδομάδων. Το μέγεθος του γεύματος είναι αυξανόμενο στο χρονικό αυτό διάστημα, μέχρι τον όγκο που χωρά το νέο στομάχι που έχει δημιουργηθεί. Στη συνέχεια, συστήνεται να προχωρήσει σταδιακά ο ασθενής σε πιο στερεή τροφή για άλλες δυο έως τέσσερις εβδομάδες. Ο ακριβής ρυθμός προώθησης τόσο της σύστασης όσο και του μεγέθους του γεύματος εξαρτώνται από την ανοχή του ασθενούς, το είδος της εγχείρησης και την εμπειρία της εκάστοτε επιστημονικής ομάδας που τον παρακολουθεί. Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι διαφορετικοί επαγγελματίες υγείας προωθούν τα στάδια της διατροφής πιο αργά ή πιο γρήγορα. Επιπλέον, τα άτομα ποικίλλουν στην ετοιμότητά τους να προχωρήσουν σε επόμενο στάδιο διατροφής. Οι συστάσεις που αναφέρονται παραπάνω είναι οι πιο συχνές σήμερα. Πολλές αλλαγές στη διατροφική συμπεριφορά απαιτούνται για μια επιτυχημένη απώλεια βάρους, αλλά και πρόληψη των επιπλοκών μετά την επέμβαση. Οι ασθενείς θα πρέπει να ακολουθούν προκαθορισμένες οδηγίες για το μέγεθος των γευμάτων. Θα πρέπει να μασάνε πολύ καλά και να καταπίνουν πάρα πολύ αργά. Όλα τα τρόφιμα που περιέχουν πρωτεΐνη, θα πρέπει να καταναλώνονται πριν τα τρόφιμα που περιέχουν μόνο υδατάνθρακες ή λίπος. Απαιτείται εκπαίδευση του ασθενούς, συνεχής παρακολούθηση και αξιολόγηση της διατροφικής κατάστασής του, καθώς και χορήγηση συμπληρωμάτων για την πρόληψη των ανεπαρκειών.

Πόσο βάρος χάνεις μετά την επέμβαση;
Μετά τη χειρουργική επέμβαση παρατηρείται σημαντική απώλεια βάρους που συνήθως συνεχίζεται για 12-18 μήνες. Ο ρυθμός απώλειας βάρους επηρεάζεται από την ηλικία, το φύλο και το προεγχειρητικό πλεονάζον βάρος. Όσο μεγαλύτερο είναι το πλεονάζον βάρος, τόσο μεγαλύτερη είναι και η ανά μήνα απώλεια βάρους. Δώδεκα μήνες μετά την επέμβαση οι ασθενείς έχουν χάσει περισσότερο από το 1/3 του αρχικού υπερβάλλοντος βάρους τους, ενώ στους 18 μήνες το βάρος προσεγγίζει στο ιδανικό με μια απόκλιση 15-20%. Στο σημείο αυτό δημιουργείται μεταβολική ισορροπία και η απώλεια βάρους μειώνεται σημαντικά. Στο γαστρικό δακτύλιο η τελική απώλεια μπορεί να φτάσει το 60-70%, ενώ στο γαστρικό by-pass το 90-100% του υπερβάλλοντος βάρους, ιδίως αν η μετεγχειρητική πορεία συνοδεύεται με διαιτολογική παρακολούθηση. Για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα η επέμβαση θα πρέπει να συνοδεύεται από αύξηση της φυσικής δραστηριότητας και τακτική ιατρική παρακολούθηση για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα. Η συνεργασία και η συνέπεια του ασθενούς παίζουν πολύ σημαντικό ρόλο. Μετά από μια σημαντική απώλεια βάρους παρατηρείται βελτίωση των νοσημάτων που συνοδεύουν την παχυσαρκία. Η υπέρταση, ο σακχαρώδης διαβήτης, το υπνοαπνοϊκό σύνδρομο και η αρθρίτιδα υποχωρούν στο 65-85% των περιπτώσεων. Οι ασθενείς ανακτούν τη χαμένη τους αυτοπεποίθηση και έχουν καλύτερη διάθεση και ποιότητα ζωής. Οι παχύσαρκοι ασθενείς οφείλουν να κατανοήσουν ότι η χειρουργική επέμβαση αποτελεί ένα χρήσιμο βοήθημα στον αγώνα κατά της παχυσαρκίας, που πρέπει να αξιοποιήσουν αποτελεσματικά οι ίδιοι. Η έλλειψη πειθαρχίας στις μετεγχειρητικές οδηγίες, οι συχνές διαιτητικές παρεκτροπές και η ανεξέλεγκτη κατανάλωση γλυκισμάτων, snack και αλκοόλ είναι δυνατό να υπονομεύσουν την επέμβαση και να περιορίσουν την απώλεια βάρους.

ΝΗΣΤΕΙΑ: ΠΟΣΟ ΩΦΕΛΙΜΗ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΜΑΣ

Τις ημέρες αυτές, της Σαρακοστής, είναι πολλοί αυτοί που νηστεύουν. Κατά γενική ομολογία η νηστεία είναι ωφέλιμη στη διατροφή μας, παρόλα αυτά υπάρχουν κάποια σημεία που χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής, και συγκεκριμένα οι ελλείψεις διάφορων θρεπτικών συστατικών. Ας εξετάσουμε λοιπόν εκτενέστερα τι ακριβώς συμβαίνει με τη διατροφική πρόσληψη κατά την περίοδο της νηστείας και πως αυτή η αλλαγή επηρεάζει τη γενικότερη κατάσταση του οργανισμού καθώς επίσης και τις αποθήκες του σε θρεπτικά συστατικά.

Κύριο χαρακτηριστικό της νηστείας είναι η αποφυγή προϊόντων ζωικής προέλευσης, κυρίως κρέατος, αυγών, γαλακτοκομικών και παράλληλα αυξημένη κατανάλωση υδατανθρακούχων τροφών όπως είναι το ψωμί, τα δημητριακά, τα όσπρια,  τα φρούτα, τα λαχανικά. Ωστόσο κατά την περίοδο της νηστείας, ενεργειακά δε φαίνεται να υπάρχουν μεγάλες διαφορές, με τη θερμιδική πρόσληψη να παραμένει σταθερή και να αλλάζει απλώς το ποσοστό των θερμίδων που προέρχεται από προϊόντα ζωικής προέλευσης.

Τα πλεονεκτήματα της νηστείας σχετίζονται με τη μειωμένη κατανάλωση κορεσμένων λιπαρών οξέων που προέρχονται από το κρέας και τα γαλακτοκομικά. Αυτό συντελεί στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων και στη σταθεροποίηση των επιπέδων της αρτηριακής πίεσης. Ακόμη η νηστεία χαρακτηρίζεται από αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών, που περιέχονται σε φρούτα και λαχανικά. Η αύξηση αυτή συμβάλει στη μείωση των επιπέδων των λιπιδίων και της γλυκόζης του αίματος, στην προαγωγή της φυσιολογικής εντερικής λειτουργίας και στην μείωση της εμφάνισης διαφόρων μορφών καρκίνου (παχέως εντέρου, προστάτη και μαστού). Επίσης, αυξάνεται η πρόσληψη φυσικών αντιοξειδωτικών ουσιών, όπως είναι η βιταμίνη C, τα καροτενοειδή και τα βιοφλαβονοειδή που συμβάλλουν στην αποφυγή του σχηματισμού ελευθέρων ριζών και στην αποτοξίνωση του οργανισμού μας. Τέλος, η αποχή από τα αυγά συντελεί στη μείωση των επιπέδων της χοληστερόλης.

Προσοχή όμως πρέπει να δοθεί και στις ελλείψεις που είναι δυνατό να δημιουργηθούν. Αυτές αφορούν κυρίως το σίδηρο, το ασβέστιο και τη βιταμίνη Β12. Η αποχή από τα ζωικά προϊόντα οδηγεί και σε μείωση της προσλαμβανόμενης πρωτεΐνης, όμως αυτό δε φαίνεται να επηρεάζει το ισοζύγιο αζώτου. Η μεγαλύτερη αρνητική επίδραση αφορά το σίδηρο. Είναι γνωστό ότι η μορφή σιδήρου που έχει τη μεγαλύτερη απορρόφηση από τον οργανισμό είναι ο αιμικός σίδηρος, που βρίσκεται κατά κύριο λόγο στο κρέας. Βεβαίως υπάρχει και ο μη αιμικός σίδηρος, που περιέχεται στα όσπρια και σε ορισμένα λαχανικά, όπως το σπανάκι, η απορρόφηση του όμως είναι σχεδόν η μισή από αυτήν του αιμικού. Μία καλή λύση λοιπόν κατά την περίοδο της νηστείας είναι η ταυτόχρονη κατανάλωση πηγών μη αιμικού σιδήρου με τρόφιμα πλούσια σε βιταμίνη C, συνδυασμός που αυξάνει την απορρόφηση του πρώτου. Ακόμη καλή πηγή σιδήρου αποτελούν τα αποξηραμένα φρούτα, τα όσπρια και οι ξηροί καρποί. Η βιταμίνη Β12 περιέχεται κυρίως στα γαλακτοκομικά και στα αυγά, οπότε με τη νηστεία παρατηρείται μια μείωση των επιπέδων της. Το ασβέστιο περιέχεται κυρίως στο γάλα και τα γαλακτοκομικά. Καλό είναι λοιπόν οι ομάδες που έχουν αυξημένες ανάγκες σε ασβέστιο, εγκυμονούσες, γυναίκες σε γαλουχία και παιδιά να μη νηστεύουν για μεγάλο χρονικό διάστημα, έτσι ώστε να μην παρουσιάσουν έλλειψη. Άλλες πηγές ασβεστίου είναι τα πράσινα λαχανικά με μεγαλύτερη περιεκτικότητα στο μπρόκολο, στο κουνουπίδι, στο λάχανο και στις μπάμιες.

Συμπερασματικά λοιπόν θα λέγαμε πως η νηστεία για ένα σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα συνοδεύεται από μια σειρά θετικών αλλαγών για τον οργανισμό. Η υπερβολή όμως , είτε αυτό έχει να κάνει με τις ημέρες της νηστείας, είτε με τους διατροφικούς περιορισμούς (αυστηρή νηστεία με αποκλεισμό ψαριών, ακόμη και λαδιού) μπορεί να προκαλέσει πολύ σοβαρές και επικίνδυνες ελλείψεις σε θρεπτικά συστατικά.

Στέβια... η ζάχαρη του μέλλοντος!!

Η Στέβια είναι ένα θαμνώδες φυτό που φυτρώνει στην βόρεια Παραγουάη και φαίνεται να αποτελεί τη <<ζάχαρη του μέλλοντος>>.Ο FDA την κατατάσσει στα φυτικά συμπληρώματα διατροφής. Η επιστημονική της ονομασία είναι stevia rebaudiana bertoni. Εντοπίστηκε από τον Bertoni to 1887 και πρόσφατα άρχισε η καλλιέργεια της και στη χώρα μας. Είναι 300 φορές πιο γλυκιά από τη ζάχαρη, χωρίς να αποδίδει θερμίδες. H κύρια χρήση της είναι η εξαγωγή της από τα φύλλα της, χλωρά ή ξερά, τριμμένα ή αλεσμένα. Η επεξεργασμένη στέβια είναι κρυσταλλική και λευκή, όπως η ζάχαρη. Εκτός από τη γλυκαντική της ικανότητα (που οφείλεται στο συστατικό της στεβιοσίδη) η στέβια περιέχει και αρκετές φυτοστερόλες, χλωροφύλλη και γιββερελλίνη. Υπερτερεί ως προς τα τεχνητά υποκατάστατα της ζάχαρης ως προς το γεγονός ότι αποδίδει την ίδια γλυκύτητα χωρίς όμως, μέχρι στιγμής, η υπερβολική κατανάλωση της να σχετίζεται με παρενέργειες. Αντιθέτως, φαίνεται να ασκεί αντιυπερτασικές, αντιφλεγμονώδεις, αντιβακτηριδιακές και αντιοξειδωτικές ιδιότητες. Προλαμβάνει την εμφάνιση τερηδόνας, και βοηθά στη ρύθμιση της γλυκόζης του αίματος. Τέλος είναι και ανθεκτική κατά τη θερμική επεξεργασία, που σημαίνει ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά το μαγείρεμα, αλλά και σε προϊόντα ζαχαροπλαστικής και να διατηρήσει σταθερή τη γλυκαντική της ικανότητα.



ΖΑΧΑΡΗ VS ΓΛΥΚΑΝΤΙΚΕΣ ΥΛΕΣ

Δυο είναι οι κατηγορίες των γλυκαντικών υλών που χρησιμοποιούνται για να υποκαταστήσουν τη ζάχαρη, τα φυσικά υποκατάστατα ή αλλιώς θερμιδογόνα μιας και αποδίδουν κάποιες θερμίδες και τα τεχνητά υποκατάστατα ή μη θρεπτικά συστατικά που δεν περιέχουν θερμίδες. Κατά καιρούς όλοι έχουν χρησιμοποιήσει κάποια από αυτές, ακόμη και εν αγνοία τους αφού περιέχονται σε πολλά τρόφιμα. Μερικά από αυτά είναι τα προϊόντα τύπου light, διάφορα είδη ζαχαροπλαστικής, τσίχλες, καραμέλες, μαρμελάδες και πολλά άλλα. Υπολογίζεται ότι η καθημερινή κατανάλωση ζάχαρης ανά άτομο κυμαίνεται στα 450 γραμμάρια, που σημαίνει ότι αν την αντικαθιστούσαμε από τεχνητά υποκατάστατα θα κερδίζαμε 4 κιλά σε 5 μέρες. Παρόλα αυτά, από τότε που ανακαλύφθηκαν τα τεχνητά γλυκαντικά αποδεικνύεται ότι δεν έχει μειωθεί η ποσότητα ζάχαρης που καταναλώνεται ημερησίως, απλώς έχουν προστεθεί τα γλυκαντικά στο καθημερινό διαιτολόγιο.

ΦΥΣΙΚΑ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΤΑ ΖΑΧΑΡΗΣ

Το πιο γνωστό φυσικό υποκατάστατο είναι η ΦΡΟΥΚΤΟΖΗ. Είναι μια οργανική ένωση που ανήκει στην κατηγορία των υδατανθράκων, συγκεκριμένα στους μονοσακχαρίτες. Βρίσκεται φυσικά στα φρούτα. Η φρουκτόζη θεωρείται ο πιο γλυκός μονοσακχαρίτης που απαντάται στη φύση. Κυκλοφορεί στο εμπόριο σε βαζάκια σε μορφή σκόνης, και λόγω της ανθεκτικότητας που παρουσιάζει κατά τη θέρμανση (θερμοάντοχη), μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά το μαγείρεμα και να παραμείνει σταθερή. Έχει τις ίδιες περίπου θερμίδες με τη ζάχαρη (4 ανά γραμμ.) επειδή όμως είναι πιο γλυκεία προστίθεται σε μικρότερη ποσότητα. Σύμφωνα με μελέτες που έχουν γίνει η φρουκτόζη έχει συσχετισθεί με την υπέρταση και με αυξημένο ποσοστό τριγλυκεριδίων στο αίμα. Εκτός όμως από τη φρουκτόζη υπάρχουν και άλλα φυσικά υποκατάστατα της ζάχαρης, πρόκειται για αλκοολικά σάκχαρα, που χρησιμοποιούνται σε πολλά τρόφιμα χωρίς ζάχαρη και αποδίδουν από 0,2 έως 2,4 θερμίδες ανά gr με πιο γνωστά τα εξής:

ΣΟΡΒΙΤΟΛΗ (Ε420)

Ενώ έχει περίπου την ίδια γλυκύτητα με τη ζάχαρη περιέχει περίπου 2,6 θερμίδες ανά γραμμ. Συναντάται σε φρούτα και χρησιμοποιείται σε γαλακτοκομικά προϊόντα, σε σιρόπια επειδή αναστέλλει την κρυστάλλωση τους και σε προϊόντα για διαβητικούς όπως μαρμελάδες.

ΜΑΝΙΤΟΛΗ (Ε421)

Περιέχεται στον κορμό των κωνοφόρων δέντρων καθώς επίσης και σε διάφορα φύκη. Χρησιμοποιείται σε διάφορα επιδόρπια που έχουν ως βάση τους τα φρούτα, σε τσίχλες και καραμέλες. Αποτελεί και αυτή προϊόν για διαβητικούς. Η μανιτόλη κατά την πέψη της μεταβολίζεται ως φρουκτόζη από τον οργανισμό.

ΞΥΛΙΤΟΛΗ (Ε967)

Παράγεται από την ξυλάνη, έναν πολυσακχαρίτη που βρίσκεται στον πολτό των δέντρων. Ακόμη βρίσκεται σε πολλά φρούτα και λαχανικά όπως στα βατόμουρα, στο φλοιό καλαμποκιού, στη βρώμη και στα μανιτάρια. Χρησιμοποιείται σε τσίχλες, οδοντόπαστες, μαρμελάδες, δημητριακά πρωινού, ζελέ και επιδόρπια. Έχει την ίδια γλυκύτητα με τη ζάχαρη αποδίδοντας όμως λιγότερες θερμίδες, περίπου τα 2/3 των θερμίδων αυτής.

Εκτός από αυτές τις ουσίες που είναι η πιο γνωστές υπάρχουν και άλλες όπως είναι η ισομαλτόζη (Ε953), η λακτιτόλη (Ε956) και η ισομαλτιτόλη.

ΤΕΧΝΗΤΑ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΤΑ ΖΑΧΑΡΗΣ

ΑΣΠΑΡΤΑΜΗ (E951- NutraSweet, Equal)

Η ασπαρτάμη είναι 160 έως 220 φορές που γλυκιά από τη ζάχαρη. Στην ουσία περιέχει 4 θερμίδες ανά γραμμάριο, επειδή όμως χαρακτηρίζεται από πολύ μεγάλη γλυκύτητα, χρησιμοποιείται σε ελάχιστη ποσότητα και γι αυτό θεωρείται συστατικό χωρίς θερμίδες. Πρόκειται για συνδυασμό 2 αμινοξέων της φαινυλαλανίνης και του ασπαρτικού οξέος, τα οποία βρίσκονται σε φυσική μορφή στα τρόφιμα. Απαιτείται προσοχή όμως γιατί δεν επιτρέπεται η κατανάλωση της από όσους πάσχουν από φαινυλκετονουρία. Δεν είναι θερμοάντοχη, άρα η χρήση της δε συστήνεται σε θερμικές επεξεργασίες τροφίμων, πχ μαγείρεμα. Αποτελεί συστατικό περισσότερων από 6,000 τροφίμων, μεταξύ αυτών γιαούρτια, τσίχλες, δημητριακά πρωινού και προϊόντα τύπου light. Κατά καιρούς έχουν αναφερθεί διάφορα συμπτώματα που οφείλονται στην υπερκατανάλωση της, όπως αναπνευστικά προβλήματα, κοιλιακές διαταραχές, πονοκέφαλοι, αλλεργικές αντιδράσεις. Το 2006, το ίδρυμα  Ramazzini του ιταλικού ινστιτούτου ΝΙΕΗS έπειτα από μελέτες που πραγματοποίησε ισχυρίστηκε ότι η κατανάλωση της προκάλεσε καρκινογένεση σε ποντίκια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ασφάλειας Τροφίμων και ο FDA ανακοίνωσαν ότι η χρήση της θεωρείται ασφαλής καθώς τα ερευνητικά δεδομένα που υποδεικνύουν το αντίθετο δεν είναι επαρκή. H κυκλοφορία της εγκρίθηκε το 1981 και η αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη είναι 40 mg ανά κιλό σωματικού βάρους, ποσότητα ιδιαίτερα μεγάλη.

ΖΑΧΑΡΙΝΗ (Ε954- Sweet’ N Low)

Η ζαχαρίνη είναι 300 φορές πιο γλυκεία από τη ζάχαρη και ήταν η πρώτη γλυκαντική ουσία που ανακαλύφθηκε τυχαία το 1879. Ως υποκατάστατο ζάχαρης χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, λόγω έλλειψης της ζάχαρης. Το ίδιο συνέβη και κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Έπειτα από μελέτες που πραγματοποιήθηκαν σε πειραματόζωα η ζαχαρίνη ενοχοποιήθηκε για καρκινογένεση και η κυκλοφορία της αποσύρθηκε το 1977. Στον Καναδά η κυκλοφορία της απαγορεύεται μέχρι και σήμερα, ωστόσο σε άλλες χώρες, μεταξύ αυτών και στις Η.Π.Α η ζαχαρίνη επανήλθε στην κυκλοφορία με την υποχρεωτική αναγραφή στη συσκευασία ότι  ‘’η χρήση του προϊόντος μπορεί να έχει αρνητικά αποτελέσματα στην υγεία του ανθρώπου’’. Η υπερβολική χρήση της είναι δυνατό να προκαλέσει δερματολογικά προβλήματα, ναυτία, πονοκεφάλους και διούρηση. Η ζαχαρίνη δεν απορροφάται από τον οργανισμό και γι αυτό θεωρείται ότι δεν περιέχει θερμίδες. Είναι θερμοάντοχη και άρα μπορεί να χρησιμοποιηθεί κατά τη θερμική επεξεργασία του φαγητού. Χρησιμοποιείται σε πολλά τρόφιμα, ποτά, αλλά και προϊόντα στοματικής υγιεινής (οδοντόπαστες, στοματικά διαλύματα) σε πάνω από 80 χώρες.

ΑΚΕΣΟΥΛΦΑΜΙΚΟ ΚΑΛΙΟ (Ε950- Sunette)

Το ακεσουλφαμικό κάλιο είναι 200 φορές πιο γλυκό από τη ζάχαρη και χρησιμοποιείται ως επιτραπέζιο γλυκαντικό σε επιδόρπια, γλυκά, σάλτσες, γιαούρτια, τσίχλες, καραμέλες και αναψυκτικά. Συχνά συνδυάζεται με άλλες γλυκαντικές ουσίες, όπως η ασπαρτάμη. Είναι θερμοάντοχο και αυτό του δίνει το πλεονέκτημα να χρησιμοποιείται και να παραμένει ακέραιο κατά το μαγείρεμα. Χαρακτηρίζεται από την πολύ καλή διαλυτότητα του στο νερό. Δεν περιέχει θερμίδες, καθώς δεν μεταβολίζεται, άρα και δεν απορροφάται από τον ανθρώπινο οργανισμό, συνήθως αποβάλλεται αυτούσιο από τα ούρα. Η κυκλοφορία του εγκρίθηκε από τον FDA το 1988, και η αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη είναι 9 mg ημερησίως.

ΣΟΥΚΡΑΛΟΖΗ (E955- Splenda)

Η σουκραλόζη είναι 600 φορές πιο γλυκεία από τη ζάχαρη και είναι το μοναδικό γλυκαντικό που προέρχεται από τη ζάχαρη, χωρίς να περιέχει θερμίδες. Πρόκειται ουσιαστικά για ‘’τροποποιημένη ζάχαρη’’ που παρασκευάζεται με αντικατάσταση τριών ομάδων υδροξυλίου (ΟΗ) με τρία άτομα χλωρίου (Cl). Είναι και αυτή θερμοάντοχη και η χρήση είναι εγκεκριμένη σε πάνω από 80 χώρες σε προϊόντα όπως τσίχλες, αναψυκτικά, επιδόρπια, χυμούς, ζελέ και προϊόντα άρτου.

ΚΥΚΛΑΜΙΚΟ ΟΞΥ (Ε952)

Είναι 30 φορές πιο γλυκό από τη ζάχαρη ,άρα το λιγότερο ισχυρό γλυκαντικό. Είναι και αυτό θερμοάντοχο χωρίς να αποδίδει θερμίδες. Αυτό και τα άλατα του με νάτριο και ασβέστιο χρησιμοποιούνται ως γλυκαντικά σε πάνω από 55 χώρες σε προϊόντα ζαχαροπλαστικής, επιδόρπια, αναψυκτικά. Η χρήση του θεωρείται ασφαλής από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή Ασφάλειας Τροφίμων της ΕΕ, την Κοινή Επιτροπή για τα Πρόσθετα Τροφίμων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας, τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το Εθνικό Ινστιτούτο για τον Καρκίνο των Η.Π.Α, ωστόσο η χρήση του έχει απαγορευτεί στις Η.Π.Α και αναμένεται έγκριση επανέκδοσης του από το 2006.


ΝΕΟΤΑΜΗ

O FDA έδωσε έγκριση για την κυκλοφορία ενός νέου υποκατάστατου ζάχαρης, της νεοτάμης. Είναι 7,000 έως 13,000 φορές πιο γλυκό από τη ζάχαρη. Είναι και αυτή θερμοάντοχη και μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε αναψυκτικά, τσίχλες, σιρόπια και άλλα παρόμοια τρόφιμα. Χρησιμοποιείται ήδη στο εξωτερικό και αναμένεται η κυκλοφορία του και στην Ευρώπη.